सांजवेळ

फेसबुक

2011-12-24T08:12:00.001+05:30

गेलो आहे, मी वैतागुन, फेसबुकाला
असे वाटते, द्यावे सोडुन, फेसबुकाला

येथे आलो, खूपच रमलो, अन्‌ बागडलो
अता निघावे, निरोप देउन, फेसबुकाला

मुशाफिराचा, स्वभाव माझा, भटकंतीचा
म्हणून गेलो, मी कंटाळुन, फेसबुकाला

मित्र सगे मज, इथे भेटले, फारच उमदे
सदैव हृदयी, ठेवू कोरुन, फेसबुकाला

जाणार्‍याला, निरोप द्यावा, हसतमुखाने
नको रडोनी, ठेवू खिळवुन, फेसबुकाला

" असा एकटा, नकोस जाऊ, थांब 'अगस्ती' "
" मी ही येते, सलाम ठोकुन, फेसबुकाला "

---- अगस्ती

असेच कायम वागायाचे

2011-12-24T07:49:00.005+05:30

असेच कायम, वागायाचे, ठरवलेस ना?
असेच मजला, टाळायाचे, ठरवलेस ना?

हरकत नाही, अता यापुढे, नकोस बोलू
फोन कधी ना, उचलायाचे, ठरवलेस ना?

नशा जराशी, केल्यावर मी, नूर तुझा हा
मनास कायम, रिझवायाचे, ठरवलेस ना?

दोन क्षणांची , नातीगोती, सरेल जीवन
परस्परांना, फुलवायाचे, ठरवलेस ना?

तुझ्या मनासारखा वागलो, म्हणजे मोठा
नाद खुळा हा, टाळायाचे, ठरवलेस ना?

नकोस बोलू, पिंग करुनी, अता या पुढे
जे जे तुजला , ठरवायाचे, ठरवलेस ना?

सोडुन दे रे!, नको ’अगस्ती’, दु:खी होऊ
झाले गेले, विसरायाचे, ठरवलेस ना?

--- अगस्ती

आता शर्यत हरतो आहे

2011-11-30T18:40:00.001+05:30

आता शर्यत, हरतो आहे
अजून पण मी, पळतो आहे

फोलपणा समजला तरीही
आयुष्याला भिडतो आहे

खरे बोललो... लोक भडकले
म्हणे त्यांस मी, नडतो आहे

तुझ्याचसाठी जगतो आहे
तुझीच स्वप्ने, बघतो आहे

कोसळतांना, स्वत: इथे मी
तुला मात्र सावरतो आहे

किती लाजली, " हो " म्हणतांना
पुन्हा तेच आठवतो आहे

दुनियेने टाळले " अगस्ती"
तिला मात्र आवडतो आहे

--- धोंडोपंत

रुबाई

2011-11-19T09:10:00.001+05:30

संसाराला, फास म्हणालो
सुखास गोंडस, भास म्हणालो
काय ’अगस्ती’, चुकले माझे?
जगण्याला ह्या, त्रास म्हणालो

--- धोंडोपंत

रूबाई

2011-11-19T09:07:00.001+05:30

नितंब मोठे, त्या ललनेला, "बूटी" म्हणती सगळे

लहान झाली, स्कूटर तिजला, "स्कूटी" म्हणती सगळे

एकच प्रत्यय, कसा ’अगस्ती’, विरूद्ध अर्थी येतो?

फळ नाही ज्याच्यात तयाला, "फ्रूटी" म्हणती सगळे....

--- धोंडोपंत

देशांतरा

2011-11-19T09:04:00.001+05:30

॥ श्री स्वामी समर्थ॥

वाटे जीवनाचे,
एकच फलित
यशाचे गणित
चुकलेले....

पाहून कोरडे
स्वत:चे सायास
निवृत्तीची आस
दुणावते...

कधी कधी वाटे
खिन्न खिन्न फार
तुझाच आधार
अशावेळी....

तुझ्या मिठीमध्ये
साठवले सुख
तीच धाडी दु:ख
देशांतरा....

--- धोंडोपंत

मुक्तक

2011-08-31T09:01:00.001+05:30

शब्दांच्या कोलांट्या म्हणजे कविता नाही
इच्छा, संशय, भीती म्हणजे भविता नाही
तिमिर लोपतो, दीपाने पण निशा राहते
प्रखर दिव्यांची, शोभा म्हणजे, सविता नाही

नकोस पिंगू

2011-08-31T08:32:00.000+05:30

काम करू दे आता मजला, नकोस पिंगू

हजारदा सांगितले तुजला.. "नकोस पिंगू"

सांगुन सांगुन, थकलो पण तुज, समजत नाही

तुझा रिकामा, वरचा मजला, नकोस पिंगू

स्टेट्स माझा, "बीझी" असता, हट्ट तुझा की

"मला ’अगस्ती’, ऐकव ग़ज़ला"... नकोस पिंगू

येता जाता, पत्नी येथे, पहात असते
रोजच येतो, संशय तिजला, नकोस पिंगू

"टाळायाचे, असेल मज तर, टाळ ’अगस्ती’ "

"आजपासुनी, तू ही मजला... नकोस पिंगू"

मुक्तक

2011-08-31T08:20:00.002+05:30

पाउस गेला, भिजावयाचे, मनात असता
वसंत सरला, फुलावयाचे, मनात असता
हेच असे का, सदैव घडले, माझ्यासंगे
मरण भेटले, जगावयाचे, मनात असता....

बकुळीचे सुंदर झाडं

2010-09-14T19:54:00.001+05:30

॥ श्री स्वामी समर्थ॥

लोकहो,

एक फार सुंदर ओळ सुचली. कविता कधी पूर्ण होते ते माहित नाही.

बकुळीचे सुंदर झाड, मोगरा द्वाड, तुझ्या परसातं
घालतो सड्याची झूल, सुंगधी भूल, मला दिनरातं....

आपला,
(सुगंधित) धोंडोपंत

गझल.....

2009-10-24T08:18:00.002+05:30

मी तर सावज, तूच शिकारी, अचूक धरशी, नेम सखे
एक नजर, पडताच तुझी ती, होतो माझा, गेम सखे

सदैव कामे, तुला आणखी, सदैव प्रॉब्लेम, तुझे नवे
टाळण्यास मज, तू जे देसी, ते तर एक्सक्युज, 'लेम' सखे

एक फोनही, कधीतरी अन्, भेटतेसही, कधीतरी
समजावे मी, कसे तुझे की, आहे मजवर, प्रेम सखे?

पैसा अडका, इमला गाडी, मला न त्याची, आसक्ती
दौलत माझी, तूच सखे गं, तूच खरोखर, हेम सखे

कोहिनूर वा, असो कुणीही, मला न कौतुक, त्याचेही
तुझ्यारुपाने, मला लाभला, अमूल्य किमती, 'जेम' सखे

तुला भेटण्या, नको अडथळा, म्हणून केला, खर्च किती?
नवीन आला, कॉम्प्युटर हा, नवीन बघ मॉडेम सखे

नको दुरावा, नको अबोला, नकोस अंतर, देऊ तू
कोण चालवी, तुझ्यावाचुनी, माझा योगक्षेम सखे?

आपला,
(काव्यात्मक) धोंडोपंत

मूर्तीसम मी असे स्वयंभू

2009-07-18T21:50:00.000+05:30

मूर्तीसम मी, असे स्वयंभू, कुणी नसे घडवले मला
तरी सांगती, हक्क लफंगे, कुणी कुठे शोधले मला

कुंभेचा शनि, लग्नी माझ्या, घट ज्ञानाचा, भरलेला
मंथन करुनी, स्वतःच त्याने, अमृत हे पाजले मला

किती तोतये, मला भेटले, श्रेय यशाचे, लुटणारे
कशास आता, हिशोब ठेवू, कुणी किती ठकवले मला

मोगर्‍यापरी, प्रीतफुलांची, उधळण केली, सदैव मी
सांग कधी वेचले मला तू, सांग कधी माळले मला?

तुझा दुरावा, म्हणजे केवळ, वाळवंट हे, रखरखते
बरसलीस का, मेघ होउनी, सांग कधी भिजवले मला?

"पूर नदीला येतो आहे" ओरडून मी, सांगितले
दखल घेतली, कुणी न माझी, तुम्ही कधी ऐकले मला

आण संकटे, अजुन विधात्या, हारणार ना, कधीच मी
नियती हा इतिहास वाच तू,...... कुणीच ना जिंकले मला

आज अचानक, भेटलीस तू, हासलीस ही, त्यावरती
व्रतवैकल्ये, फळली बहुधा, देव कसे पावले मला?

"कोवळीक हळवेपण आणिक, निष्ठुरतेची परिसीमा"
"सद्गुण अवगुण तुझे 'अगस्ती', सारे हे भावले मला"

........................................................

रचनाकाल:- दिनांक १४/०७/२००९, उजाडता मंगळवार,

मध्यरात्री १.३०,

दादर, मुंबई

घन पाठव आता कृष्णा....

2009-06-13T10:25:00.000+05:30

घन पाठव आता कृष्णा
निष्ठूर नको होऊस
मी डोळे लावुन बसलो
येणार कधी पाऊस....

हा असह्य आहे उष्मा
पोळतोय माझा गाव
घन पाठव आता कृष्णा
तडफडतो आहे जीव...

झाल्यात कोरड्या सरिता
घन पाठव आता कृष्णा
तू अंत किती बघशील
गावाची भागव तृष्णा....

घन पाठव आता कृष्णा
गावात थेंब ना उरला
पायपीट कळशी घेउन
करतात चिमुकल्या बाला.....

बघ मलूल पडल्या गाई
चाराही संपत आला
घन पाठव आता कृष्णा
पारिजात वाळुन गेला....

घन पाठव आता कृष्णा
एवढेच माझे ऐक
पूजेला नाही पाणी
घे अश्रूंचा अभिषेक...

आपला,
(हवालदिल) धोंडोपंत

जाता जाता

2009-06-13T10:22:00.000+05:30

जिथे तिथे मी हर्ष पेरला... जाता जाता
आनंदाचा मळा फुलवला... जाता जाता

समोर तू येताच अचानक मी गडबडलो
एकच ठोका हृदयी चुकला... जाता जाता

दोन शेर लिहिल्यावर होती गझल रखडली
तू दिसल्यावर तिसरा सुचला... जाता जाता

असा काय गंभीर गुन्हा मी केला आहे?
एकच चिमटा तुला काढला... जाता जाता

तुझे इशारे तुझ्या खुणा लाजवाब होत्या
अर्थ मला पण उशिरा कळला... जाता जाता

हासत खेळत भेट आपुली झाली तरिही
कंठ का बरे तुझा दाटला... जाता जाता

खूप प्रयासाने थोपवले होते अश्रू
बांध शेवटी उगीच फुटला... जाता जाता

"संवादाची तुझ्या ’अगस्ती’ ही तर किमया"
"रडणाराही अखेर हसला... जाता जाता"

काळजी नको

2009-06-04T12:26:00.003+05:30

आहे जरी नवा प्रवास.... काळजी नको
वावर तुझाच आसपास.... काळजी नको

हुरहूर खंत शल्य वेदना पुरे अता
मी रोज सांगतो मनास... "काळजी नको"

मारावयास योजना करू नका तुम्ही
लावीन मी स्वत:स फास.... काळजी नको

देतात लोक त्रास नेहमीच हे मला
जातील व्यर्थ हे प्रयास.... काळजी नको

हे कोण बोलले तुम्हांस मी शिवी दिली?
मी योजलाय फक्त प्रास... काळजी नको

आता तुझ्यावरीच भार टाकला असे
आता असे तुझाच ध्यास... काळजी नको

माझ्या रितेपणास राहिलेय घर कुठे?
हृदयी अता तुझा निवास.... काळजी नको

आहे दिगंत प्रीत अन्‌ अथांग ही कथा
लिहिण्यास जन्मतील ’व्यास’ ..... काळजी नको.

सखे

2009-06-04T12:23:00.001+05:30

कितीतरी दिवसात तुझ्यावर, लिहिली नाही, गझल सखे
तुझ्यासारखे, मजला देखिल, वाटे याचे, नवल सखे

किती सहज तू, बोललीस की, " प्रेम आटले, असे तुझे!"
राग तुला आल्यावर जाते, किती दूरवर, मजल सखे?

असे कधी का, अंतरातले, प्रेम आटते, ओसरते?
विरहाचे घण, सोसत सोसत, प्रीती बनते, सबल सखे

फक्त एकदा, तुला म्हणालो, " काम संपल्यावर बोलू!"
"बीझी" स्टेटस, तुझा दाखवी, तेव्हापासुन, गुगल सखे

"अरे-तुरे" ची, भाषा गेली, " तुम्ही-आम्ही", शब्द नवे
कशामुळे हा, असा दुरावा?, कशामुळे हा, बदल सखे?

माळरान भोवती आपुल्या, वाळवंट जणु, रखरखते
एकच निर्झर, इथे लाभला, चल होऊ या, सजल सखे

तुझा व माझा, शुक्र प्रबळ अन्‌, पंचमस्थानाचीच दशा
नकोस होऊ, विव्हल विफल गं, फुलापरी तू उमल सखे

आपला,
(काव्यप्रेमी) धोंडोपंत

प्रीतीचे भाकित

2009-05-03T21:43:00.001+05:30

रोज सांगतेस
"मांड ना कुंडली
प्रीत ही आपुली
फुलेल का?"

"नको असे टाळू
पहा रे! अगस्ती
मनातली धास्ती
दूर कर"

प्रीतीचे भाकित
ठाऊक मजला
कसे काय तुला
सांगायचे?

नाही माझ्या अंगी
बोलायाचे बळ
तुझी तळमळ
पाहवेना

म्हणून सांगतो
मोजक्या शब्दात
ऊगीच खोलात
शिरू नको

सैरभैर वारा
लाटांचे तांडव
तुझी माझी नाव
वादळात

मिळेल तितुका
घेऊ सहवास
पुढील प्रवास
जीवघेणा....

---धोंडोपंत आपटे

रचनाकाल रविवार दिनांक ०३ मे २००९

वैशाख शुद्ध दशमी शके १९३१

सायंकाळी ६ वाजून १७ मिनिटे

मुंबई

छंदशास्त्र - वागीश्वरी

2009-04-30T17:04:00.004+05:30

छंदशास्त्र - वृत्त वागीश्वरी

लोकहो,

आज एका कठीण आणि जरा अप्रचलित वृत्ताबद्दल लिहायचे आहे. हे वृत्त लिहायला सोपे नाही हे आधीच नमूद करतो. हल्ली या वृत्तात लिहिणारे फारसे कुणी सापडत नाहीत. याचे कारण म्हणजे "लगा" क्रमाचे बंधन.

आमच्या माहितीत सांप्रतच्या काळात या वृत्तात सातत्याने लेखन करणारे दोनच जण आहेत.

एक म्हणजे आम्ही स्वतः आणि दुसरे म्हणजे आमचे स्नेही कविवर्य ग्रेस. इतक्या सुंदर वृत्ताकडे मराठीतील इतर प्रतिभावान कवींनी पाठ फिरवावी याचे नवल वाटते.

कुसुमाग्रजांनी या वृत्ताचा फार सुंदर वापर केला होता. त्यांची "पृथ्वीचे प्रेमगीत" ही नितांत सुंदर कविता याच वृत्तात आहे. कुसुमाग्रजांना आमचा दंडवत.

आज जे तरूण कवी आहेत त्यांना सोपी वृत्ते जास्त आवडतात. त्यामुळे एक दिवस कदाचित अशी परिस्थिती येईल की आपला हा छंदशास्त्राचा अमूल्य ठेवा भविष्यात नष्ट होईल की काय? अशी भीति आमच्या मनात निर्माण होते.

तसे होऊ नये म्हणून आम्ही हे सदर चालवित आहोत. असो.

तर त्या वृत्ताचे नाव आहे वागीश्वरी.

याला काही लोक सुमंदारमाला असेही म्हणतात. हे अक्षरगणवृत्त आहे. म्हणजे लगा क्रमावर आधारीत वृत्त आहे. यात २३ अक्षरे असतात. तीन अक्षरांचे प्रत्येकी ७ गण आणि त्यापुढे एक लघु आणि एक गुरू अक्षर. अशी या वृत्ताची बांधणी आहे.

या वृत्ताचा आकृतीबंध असा लिहावा लागेलः-

लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगा = २३ अक्षरे

आता या वृत्तातली उदाहरणे शोधायची म्हणजे अर्थात आमच्या आणि ग्रेसच्या रचना द्याव्या लागतील.

सुरूवात मित्रवर्य ग्रेस यांच्या कवितेने करतो

उरातून गेला पुकारा दुभंगून बर्फातल्या अंतरिक्षामुळे
गवाक्षातल्या नादनक्षीत ठेवी कुणी अमृताची निनावी फळे...

फळांच्या तर्‍हा सूत्रबीजातले रंग वृक्षास देती झरे देखणे
फुलांच्या प्रदेशातलीही स्मशाने कधी भासती रम्य तारांगणे...

हिवाळ्यात माझ्या रथाला मिळेना जुने चाक तैसे कुणी श्वापद
हिमानी कमानीत थोडे निमाले झडे अश्वशाळेतुनी नौबत....

अता शब्द माझे सुमंदार कविता कशा ठेवु मी सांग चरणावरी?
मी शाक्तपंथीय, तू स्पर्श द्यावा स्तनांचा, तरंगून ये वैखरी...

**** ***** ***** ****

ग्रेस यांची अजून एक नितांत सुंदर रचना या वृत्तात:

पुरातून येती तुझे पाय ओले किती अंतराळे मध्ये मोकळी?
महाद्वार जेथे तुझी लाज प्याया, उभ्या कुंपणाने जिथे भाबळी...

दूरात माझी ढळे कृष्णछाया, जसा कर्ण कुंतीत सामावला
तुझ्या तीक्ष्ण हातात माझी अहंता, तिथे अंत प्रारंभ गे कोठला?....

**** ***** ***** ******* ****** ******

याच वागीश्वरी वृत्तातील आमची एक रचना:-

कशाने तुझ्या अंतरी प्रेम आले, जरा सांग त्याची, सखे कारणे
नको चेतवू, भावना त्याच आता, जयांनी मला पोळले साजणे

सुखी एकट्याने, जगावे तरीही, तुझे पाश नेती, मला ओढुनी
बुडे नाव माझी, तुझ्या सागरी या, कसे वाचवू मी, मला त्यातुनी?

तुझ्या वंचनेने, दिले ज्ञान हे की, बनी केवड्याच्या, विसावू नये
दिली सावली, बाभळीने कितीही, तरी त्या निवार्‍यास, जाऊ नये

अता चाललेले, 'बरे' ते म्हणावे, कशाला पुन्हा, गुंतुनी जायचे?
पुन्हा दान तू, वंचनेचे दिले की, किती घाव मी, सांग सोसायचे?

मनी वाटले ते, तुला बोललो ही, "सुमंदारमाले"तली वैखरी
"नको रे! 'अगस्ती', असा पीळ पाडू, जरा ठेव विश्वास माझ्यावरी...."

आपला,
(शब्दवेल्हाळ) धोंडोपंत

नको नको त्या चुका पुन्हा मी करीत आहे

2009-04-25T06:15:00.001+05:30

लोकहो,

आज एक हलकीफुलकी गझल लिहून झाली.

पत्नीकडे दुर्लक्ष करून प्रेयसीच्या मागे धावणार्‍या माणसाची ही कैफियत आहे. कालांतराने त्याला असं कळतं की या प्रेयसीच्या मागे लागून काही भलं होणार नाहीये, उलट आयुष्याचं मातेरंच होणार आहे. त्यापेक्षा जी आहे ती पत्नी बरी. या प्रेयसीच्या नादाला लागण्यापेक्षा पत्नीची सेवा करणे चांगले.

रामदास फुटाणे यांनी म्हटल्याप्रमाणे,

"जो मिल गयी उसे श्रीदेवी कहो, नही मिली वो अम्मा"अशा परिस्थितीवर लिहिलेली ही हलकी फुलकी गझल.

हे वृत्त फार गोड आहे. लगालगागा, लगालगागा, लगालगागा. लिहायला काहीसं कठीण आहे. कारण बरोबर वजनाचा शब्द आला पाहिजे. त्यामुळे या वृत्तात एकंदरच कमी लेखन होतं. आमच्याहातून ही एक लिहून झालेय. बघा आवडते का.

नको नको त्या चुका पुन्हा मी करीत आहे
पुन्हा पुन्हा का बरे तुला आठवीत आहे?

सुखात राहिन तुझ्याविना या जगात मी पण
मनास माझ्या उगीच मी त्रासवीत आहे

थकून गेलोय वल्गना ऐकता तुझ्या मी
जुलूम ऐसे तुझे किती वागवीत आहे ?

"कुणी तरी आपुले असावे!" असे बरळलो
कळे न मी कोणते दिवे पाजळीत आहे?

तुला किनारे दिले कधी तर दिलेत तारे
किती उधारी तुझी इथे वाढवीत आहे ?

विचार करुनी तुझा सदोदित भिकार झालो
जगास वाटे किती किती काळजीत आहे

असो! अता या तुझ्या कथेला विराम देतो
घरात पत्नी निजायला बोलवीत आहे

आपला,
(अवखळ) धोंडोपंत

रचनाकाल - शुक्रवार, दिनांक २४ एप्रिल २००९

चैत्र अमावास्या शके १९३१

रात्री ११ वाजून २० मिनिटे

मुंबई

मावळतीचे रंग अलौलिक....

2009-04-22T01:28:00.001+05:30

मावळतीचे, रंग अलौकिक, देती आठवणी
ओठांवरती, सहजच येती, ओलेती गाणी

नावा सार्‍या, आल्या परतुन, सूर्य बापुडा बुडे
घनतिमिराचे, राज्य सावळे, पसरे चोहिकडे

चिमण्या आल्या, खोप्यामध्ये, भरून गेले तरू
रातकिड्यांची, किरकिर थोडी, झाली येथ सुरू

पिंपळपानांची ही सळसळ, वेड लावी जीवा
क्षितिजावरती, मार्ग क्रमतसे, व्याकुळ एक थवा

सायंकाळी आठवणींचा बुरूज ढासळतो
मुकी खिन्नता दाटुन येता आतुन मी हलतो

आसमंत हा भरून आला अता प्रिये ये ना
तुझ्या मिठीची शाल पांघरुन ऊब जरा दे ना....

आपला,
(विरहव्याकूळ) धोंडोपंत

रचनाकाल - चैत्र कृष्ण द्वादशी, शके १९३१

मंगळवार, दिनांक २१ एप्रिल २००९ रात्री १२ वाजून ३० मिनिटे

मुंबई

सप्तपदी

2009-04-17T20:47:00.001+05:30

धुंद इथे मी, धुंद तिथे तू, रहावयाचे
रात्ररात्रभर, परस्परांना, स्मरावयाचे

दोन क्षणांची, भेट तरीही, किती गोडवा
पुन्हा पुन्हा आठवून सारे, फुलावयाचे

भेटलीस तू, नाही तर मग, तडफड होते
जगावेगळे, बंध अलौकिक, जपावयाचे

परस्परांवर, करुनी पखरण, सुखदु:खांची
हसावयाचे, कधी वा कधी, रडावयाचे

नियती आणि, प्राक्तन कोणा, चुकले आहे?
जे जे आहे, नशिबी ते ते, सहावयाचे

दिव्याप्रमाणे, जीवन आहे, इथले अपुले
तेल संपता, निमिषार्धातच, विझावयाचे

आनंदाचे, जितुके मिळतिल, ते सारे क्षण
ओंजळीत या, ओंजळीतुनी, भरावयाचे

"सप्तपदीचा, मुहूर्त लवकर, काढ 'अगस्ती' "
"पुरे अता हे, एक-एकटे, जगावयाचे"

--- अगस्ती

रचनाकाल - चैत्र कृष्ण चतुर्थी, शके १९३१

सोमवार, दिनांक १३ एप्रिल २००९, रात्री ९ वाजून १० मिनिटे

मुंबई

का बरे असलेच वारंवार व्हावे?

2009-04-16T15:50:00.001+05:30

का बरे असलेच वारंवार व्हावे?
आपुल्या भेटीत कायम विघ्न यावे?

तू तिथे असतेस आतुर बोलण्याला
नेमके तेव्हाच माझे ' नेट' जावे

फोन येतो मग तुझा तो नेहमीचा
अन् खुलासे नेहमीचे मी करावे

भेट असते एकतर काही क्षणांची
वाटते त्यातून सुद्धा दर्वळावे

पण तसे बहुतेक वेळी होत नाही
लागते संभाषणाला आवरावे

तू घरी गेल्यावरी मग 'नेट' येते
कळत नाही मज हसावे की रडावे?

रोज करतो प्रार्थना देवाकडे की
आयघाले 'एमटिएनएल' बंद व्हावे

"शोभतो का रे असा त्रागा 'अगस्ती'?"
"रोज कितिदा मी तुला हे समजवावे?"

--- अगस्ती

रचनाकाल - चैत्र कृष्ण षष्ठी, शके १९३१

बुधवार दिनांक १५ एप्रिल २००९ दुपारी ०३ वाजून २० मिनिटे

सजणे ४

2009-04-09T00:00:00.005+05:30

.
.

नको अबोला आता ’सजणे’ किती राहिले जगायचे?

सरते जीवन क्षणाक्षणाला पुन्हा न केव्हा मिळायचे

हातामध्ये हात गुंफुनी इथेच घालू सप्तपदी

चल जावूया दूर कुठेही अता न मागे वळायचे....

.
.

सजणे १,२,३

2009-04-07T20:35:00.004+05:30

लोकहो,

"सजणी" या शब्दात एक अवीट गोडी आहे. सजणी म्हणजे अंतरंगात लपलेली प्रेयसी. तिचे विभिन्न विभ्रम शब्दबद्ध करणे तसे कठीण काम. आमच्या हातून तीन मुक्तके लिहून झाली. पाहतो तर ती एकाच वृत्तात, आणि एकाच शब्दाभोवती पिंगा घालणारी. हे पाहून आम्हालाही जरा आश्चर्य वाटले.

या ’सजणी’ने वेड लावले म्हणायला हरकत नाही. तिच्याभोवती पिंगा घालणार्‍या, तिच्यासवे गुंजारव करणार्‍या या मुक्तकातील कविता रसिकांच्या आस्वादासाठी प्रसिद्ध करीत आहोत. या कवितांमध्ये प्रत्येक मुक्तकात "सजणे" हा उल्लेख आहे. कारण हा एक संवाद आहे.

तो संवाद गोड मानून घ्या ही विनंती.
.
.
रोज रोज द्यायचीस हाका येउन माझ्या स्वप्नात...

अनेक रूपे विभिन्न विभ्रम साठवले मी हृदयात...

मनात आले विविध छटांचे साकारावे चित्र तुझे

हवे तसे तू बागड ’सजणे’ खुशाल माझ्या शब्दात....

अवघे जीवन गढूळ होते ’सजणे’ माझे आजवरी

सत्संगाने पावन झालो घेतलेस तू मला करी

तुझी पताका खांद्यावरती तिलक ललाटी प्रीतीचा

कंठी माळा तुझी घातली, तुझाच बनलो वारकरी....

नको मला काहीही आता नकोच हाला अन्‌ प्याला

नको मला तो मैखाना अन्‌ नको मला साकीबाला

तुझ्या नशेची लज्जत न्यारी तृप्ती दे या तृष्णेला

तूच वारुणी सखे साजणी तुलाच म्हणतो मधुशाला...

आपला,
(सजणीवेडा) धोंडोपंत

आंतर्जालीय प्रेम

2009-04-03T17:09:00.003+05:30

लोकहो,

आज रामनवमीची सुट्टी. आंतर्जालावरील एका प्रेमिकाची ही कैफियत.

आज हा बिचारा लॉगिन झाला आणि त्याच्या प्रियतमेला सुट्टी असल्यामुळे ती काही नेटवर दिसली नाही. पहा तो काय म्हणतो.

नुकतीच ही कविता लिहून झाली आणि विचार केला की आमच्या वाचकांच्या आस्वादासाठी लगेच दोन्ही ब्लॉगावर टाकावी.

हा विरह किती मी साहु
गुगल अन् याहु
शोधले सारे...

नवमीची सुट्टी आज
तरीही 'खाज'
अंतरी बहरे....

तू नव्हतिस गे कोठेच
गोमटा 'फेस'
तुझा ना दिसला...

शेवटी करुन लॉगीन
ऑर्कुटावरून
पाहिले तुजला....

हृदयात तुझा गे ध्यास
रात्र अन् दिवस
शोधतो तुजला....

स्क्रॅपावर लिहितो स्क्रॅप
कधी ना ताप
तयाचा झाला....

ही आंतर्जाली प्रीत
बहरले गीत
तुझे अन् माझे...

तू करशी जेव्हा 'पिंग’
वेगळी 'रिंग'
अंतरी वाजे...

ऑर्कुटी परम आनंद
मनाचा छंद
तिथे पुरवावा....

मटणावर मारू ताव
मिसळ अन् पाव
कशाला खावा?....

हे असो! अता भेटूच
उद्याला येच
जालावर पुन्हा...

नवमीचा झाला त्रास
घडे उपवास
नसतांना गुन्हा...

आपला,
(विरहव्याकूळ) धोंडोपंत

स्वामींवर रचलेला शीघ्र अभंग

2009-03-28T15:18:00.002+05:30

लोकहो,

आम्ही स्वामींवर रचलेला हा शीघ्र अभंग.

आधी धकाधक। चालू होती व्यर्थ।
भेटला समर्थ। स्वामी देव॥

खूण ओळखीची। दावूनी तात्काळ।
केला तुम्ही खेळ। स्वामीदेवा॥

आजवरी होतो। आचरीत धर्म।
दाखविले वर्म। तुम्ही त्याचे॥

शंका खूप होत्या। तेव्हा अंतर्यामी।
कोणता हा स्वामी। काय त्याचे?॥

वचन मानिले। तेव्हा ना तुमचे।
मोहोळ शंकेचे। उठलेले॥

फेडिल्या कुशंका। दाविली प्रचिती।
उजळली चित्ती। स्वामीज्योत॥

काया वाचा मन। करून अर्पण।
धरीले चरण। स्वामी तुझे॥

हरेक श्वासाला। तुझे आले नाम।
पडला आराम। चित्तालागी॥

करविली तैसी। केली असे सेवा।
नुसता दिखावा। नाही केला॥

जे जे सांगितले। तैसे तैसे केले।
त्याचे फळ आले। हाताचिया॥

जातकांचे प्रश्न। सुटती तात्काळ।
सर्व तुझे बळ। माझे काय?॥

तुझ्या हुकूमाला। पोचवतो जनी।
बोलविता धनी। तूची माझा॥

तुझिया नामाचा। पिटतो डांगोरा।
हाचि गोषवारा। आयुष्याचा॥

"धोंडोपंता" लागी। नको दुजे काही।
एक तुझी ग्वाही। पुरी असे॥

॥श्री स्वामी समर्थ जय जय स्वामी समर्थ॥

आपला,
(स्वामीचरणरज) धोंडोपंत

देवद्वार छंद

2009-03-23T00:57:00.001+05:30

लोकहो,

वृत्तबद्ध काव्य ज्यांना लिहायचे आहे त्यांनी एक एक वृत्तावर प्रभुत्व मिळवावे. एकदम भाराभर वृत्ते समोर घेऊन बसू नये. त्यातही तीन पायर्‍या आहेत.

सर्वप्रथम

१) छंदांवर प्रभुत्व मिळवावे.त्यानंतर

२) छंदात लिहिणे जमू लागले की जातींमध्ये लिहायला सुरूवात करावी.आणि शेवटी

३) जातींमध्ये लिहिता यायला लागले की मग अक्षरगणवृत्तात लिहिण्याच्या पायरीवर जावे.

एकदम सुरूवातच मालिनी किंवा शार्दूलविक्रीडित सारख्या वृत्तांची निवड केल्यास जमणार काहीही नाही आणि त्यातून फ्रस्ट्रेशनमात्र भरपूर येईल. एवढं येईल की ते आयुष्यभर पुरेल. म्हणून पायरीपायरीने वृत्तबद्ध काव्य लिहिण्याचा सराव करावा.

वर उल्लेख केलेला छंद म्हणजे नेमके काय? छंद म्हणजे अक्षरांच्या संख्येचे वृत्त. एका ओळीत किती अक्षरे यावीत? याचे विविध नियम बनवून वेगवेगळे छंद निर्माण झाले आहेत.

यामध्ये केवळ अक्षरांच्या संख्येला महत्व आहे. लघुगुरू क्रम किंवा मात्रा छंदात विचारात घेतल्या जात नाहीत. केवळ अक्षरसंख्या.

छंदातील प्रत्येक अक्षर हे गुरू समजले जाते. त्याचे उच्चारण साधारणपणे दीर्घ असते. या विविध छंदांपैकी एक अत्यंत सोपा आणि अत्यंत मधुर छंद म्हणजे देवद्वार छंद.

ज्ञानेश्वरांच्या हरिपाठात हा छंद आहे.

हरिपाठाच्या पहिल्या अभंगाची सुरूवात "देवाचिये द्वारी , उभा क्षणभरी' अशी आहे. त्यामुळे या छंदाला "देवद्वार छंद" असे नाव आहे.

या छंदाच्या रचनेत प्रत्येक चरण म्हणजे ओळ ही सहा अक्षरांची असते. पहिल्या तीन ओळी सहा अक्षरांच्या आणि चौथी ओळ ही चार अक्षरांची.

म्हणजे देवद्वार छंदाचे नोटेशन असे लिहावे लागेल.

६....६.....६.....४

यात दुसर्‍या आणि तिसर्‍या ओळीचा यमक असतो. हे नीट लक्षात ठेवावे. उदाहरणार्थ हरिपाठाचा अभंग पहा

देवाचिये द्वारी
उभा क्षणभरी
तेणे मुक्ती चारी
साधियेल्या

काही ठिकाणी पहिल्या तीन ओळीचे यमक जुळवले जाते. जसे ज्ञानेश्वर महाराजांनी वरच्या चरणात केले आहे. आमचे स्नेही श्री. इलाही जमादार यांनीही पहिल्या तीन ओळींचा यमक त्यांच्या कवितेत घेतला आहे.

उदाहरणार्थ

चंदनाची काया
सुगंधाची छाया
अत्तराचा फाया
माझी प्रिया

पण या छंदात लिहितांना तसे करणे आवश्यक नाही हे लक्षात ठेवावे. केवळ दोन व तीन या ओळींचा यमक पुरेसा आहे. कवीने त्याची हौस म्हणून पहिल्या तीन ओळींचा यमक जुळविल्यास उत्तम. पण ते अपरिहार्य नाही. दुसर्‍या व तिसर्‍या ओळीचा यमक अपरिहार्य आहे.

ग्रेसची देवद्वार छंदातली ही कविता पहा.

उठा दयाघना
लावा निरांजने
देहातले सोने
काय झाले?

झोपेतले जीव
झोपेतच मेले
आभाळची गेले
पंखापाशी

इथे नागव्याने
शोधावा आचार
जैसा व्यभिचार
जोगिणीचा

गोंजारून घे ना
माझे हे लांछन
रक्ताला दूषण
देण्यासाठी

हा अत्यंत सोपा छंद आहे. विलक्षण गोड आणि मोहक आहे. वृत्तबद्ध लेखनाचा अभ्यास या छंदापासून केल्यास उत्तम पकड काव्यावर यायला मदत होईल.

या छंदातील आमच्या एका शृंगारिक कवितेतील दोन कडवी :-

मीलनाचा मंत्र
जपे सांजवेळ
प्रीतिचे मोहोळ
उठलेले

देही चमकते
वासनेची वीज
सुनी सुनी शेज
तुझ्याविना

निर्दोष काव्यलेखनासाठी शुभेच्छा.

धोंडोपंत

भुलण्याचे वय तुझे

2009-03-23T00:50:00.002+05:30

..

भुलण्याचे वय तुझे,सावर सावर.....
अवखळ नको होऊ,स्वत:ला आवर.....

नुकतीच आली तुला,
तारूण्याची जाण
देहामध्ये गवसली,
मोतियाची खाण

भुलण्याचे वय तुझे, सावर सावर..........

भरलेल्या कणसाला,
पाखरांची भिती
हाती आल्या पिकाला गं,
जपायचे किती?

भुलण्याचे वय तुझे, सावर सावर...........

गावातल्या मुलींना का,
हडळीचा शाप?
केवड्याच्या झाडाखाली,
असतोच साप

भुलण्याचे वय तुझे, सावर सावर.......

उष्टावल्या नैवेद्याने,
देवाचाही कोप
भांगेसंगे जगते का,
तुळशीचे रोप?

भुलण्याचे वय तुझे सावर सावर.......

बोललो जे काही त्याचा,
नको मानू राग
थेंब थेंब इंधनाने,
भडकते आग

भुलण्याचे वय तुझे, सावर सावर.......
अवखळ नको होऊ, स्वत:ला आवर.....

***********************************

हात तुझा हातात

2009-03-23T00:38:00.004+05:30

..
हात तुझा हातात एकदा.... क्षणभर दे मजला
नंतर जर वाटले तुला तर....अंतर दे मजला

नकोस बांधू कुंपण कारा सभोवती माझ्या
झुळझुळणारा वारा मी, तू...... अंबर दे मजला

सत्ता संपत्ती अन लौकिक काय करू देवा?
आनंदाने जगण्यापुरती.... भाकर दे मजला

मनोरथाचे अश्व दौडती अजूनही माझ्या
संपव माझे विश्व एकदा...ठोकर दे मजला

कसे जमावे माझे येथिल परक्या उपर्‍यांशी?
माय मराठी ज्यांची ते ते...मैतर दे मजला

किती राहिले सांग अजूनी जगायचे येथे
असेल जर होकार द्यायचा...लवकर दे मजला

आचमनाला इथे 'अगस्ती' कधिचा बसलेला
दे ! दे ! नियती दु:खाश्रूंचा... सागर दे मजला

************************************

भेटण्याची काय पण ही रीत आहे?

2009-03-23T00:38:00.003+05:30

..
भेटण्याची काय पण ही रीत आहे?
टाळुनी म्हणतेस वरती प्रीत आहे

गांजलेल्या माणसांच्या स्वागताला
झोपडी माझी उभ्या वस्तीत आहे

राहिल्या आता न चिंता कोणत्याही
मी दिवाळे काढुनी नि:श्चिंत आहे

आठवण गेली तुझी देऊन झोका
मी पुन्हा आता गडे मस्तीत आहे

ये भविष्याचे पुन्हा चल स्वप्न पाहू
कालचा इतिहास त्या रद्दीत आहे

********************************

दृष्टी लागे पैलतीरी

2009-03-23T00:00:00.002+05:30

.

दृष्टी लागे पैलतीरी
नाही उरली वासना
पुरे झाले जिणे देवा
सोडवा ना दयाघना

किती सोसावे सोसावे
जिवावरचे आघात
मानले मी ज्यांना माझे
त्यांनी केला माझा घात

सभोवती किती दिवे
नाही तयांना गणती
अंधारात विझुनिया
गेली माझीच पणती

अपयशाच्या मार्‍यात
चूर झाल्या सार्‍या आशा
उरलेल्या डावासाठी
आणू कोठून जिगीषा

दान मागतो ’अगस्ती’
तुझ्या कृपेचा जोगवा
पैलतीरा चाललासे
माझ्या विहगांचा थवा

*******************

अगस्ती

2009-03-22T15:17:00.003+05:30

नकोस होवू विफल अगस्ती
घडून येइल बदल अगस्ती

जीवन म्हणजे एक काफिला
फक्त मजल-दरमजल अगस्ती

शिशिरानंतर वसंत येतो
घे रे त्याची दखल अगस्ती

काय वाटले तुला अचानक?
म्हणालास मज "उमल" अगस्ती

रिमझिमणारी तुझी आठवण
क्षणात लोचन सजल अगस्ती

"थोडे थोडे" म्हणता म्हणता
किती दूरवर मजल अगस्ती??

किती राहिले सोसायाचे?
पहा कुंडली रमल अगस्ती

गोड शब्द अन्‌ दिव्य गेयता
काव्य तुझे तर नवल अगस्ती

दाटुन आली उरी वेदना
लिही लिही रे! गझल अगस्ती

********************************

हजल - हास्यव्यंग गझल

2009-03-22T14:48:00.005+05:30

स्वाद सुखाचा जरा घेतला
"तिच्या" घरी आसरा घेतला

हौस प्रियेची पुरवायाला
रुपयाचा मोगरा घेतला

राघू मैना तसेच आम्ही
प्रीतीचा पिंजरा घेतला

प्रताप सारे कळता माझे
पत्नीने कासरा घेतला

चिडू नये बायको म्हणूनी
पंगतीला सासरा घेतला

आज मजेने जगू ’अगस्ती’
शेर जरा हासरा घेतला

********************************

दाटून मेघ हे आले

2009-03-22T14:27:00.003+05:30

दाटून मेघ हे आले
गावाची तोडुन वेस
तू ये ना आज भिजाया
सोडून मोकळे केस....

पाचोळा उडवत आला
सुटलेला वारा गार
घन गर्जून सांगत होता
"मी आता कोसळणार"

चमकून वीज मग गेली
अन्‌ लोट धुळीचा उठला
गडगडाट करता करता
घन उल्केसम तो तुटला

मग चिंब जाहली धरणी
त्या एका निमिषार्धात
दरवळे गोड मृद्‌गंध
तो चहुकडे अंगणात

जे रंग नभीचे देती
शब्दांना माझ्या लाली
झाकून ठेव तू त्यांना
भिजलेल्या पदराखाली

भिजलेले माझे मन अन्‌
भिजलेली ही तव काया
फुललेले क्षण मोहाचे
का व्यर्थ दवडसी वाया?

***********************

कोकणातला माणूस

2009-03-22T14:16:00.004+05:30

आम्ही ही कोकणी। माणसे सामान्य।
नको असामान्य। जीणे आम्हां॥

हवी आम्हा फक्त। थंडीला शेकोटी।
गांडीला लंगोटी। आम्ही सुखी॥

भोजना मिळू दे। दोन वेळा भात।
पान आणि कात। त्याच्यावरी॥

ज्ञानियाची ओवी। तुक्याचा अभंग।
हाचि अंगसंग। कैवल्याचा ॥

आनंदाचा क्षण। आला तर पहा।
पिऊ अर्धा चहा। टपरीत॥

नाही परदेशी। केले पर्यटन।
आमुचा कोकण। आम्हां प्यारा॥

रेवस पावस। खेड चिपळूण।
लांजा मालवण। स्वर्ग आम्हा॥

वंदितो पालीचा। बल्लाळ ईश्वर।
तैसा व्याडेश्वर। गुहागरी॥

गरम चहाचा। कप अंगणात।
हगावे बागेत। पोफळीच्या॥

किर्र किर्र वाजे। खळ्यात रहाट।
नागमोडी वाट। समुद्राची॥

अथांग सागर। कोकणा लाभला।
जगाला वाटला। हेवा त्याचा॥

सुबत्ता समृद्धी। येई ना कोकणा।
हाचि परगणा। दुष्काळाचा॥

पुरेनासे अन्न। भूक वरदान।
तरी समाधान। चित्तालागी॥

जसे शांतपणे। आलो या जगात।
जाऊ ही स्वर्गात। शांतपणे॥

*********************************

माझी कविता

2009-03-22T14:03:00.002+05:30

प्राजक्तासम सायंकाळी रोज उमलते माझी कविता
रात्ररात्रभर शब्दफुलांचा सडा शिंपते माझी कविता

नाही तिजला मुळी अपेक्षा दुसरी तिसरी अजून काही
निष्ठेचे अन्‌ समर्पणाचे दान मागते माझी कविता

आयुष्याशी लढता लढता अगतिक होतो जेव्हा जेव्हा
ठामपणाने माझ्यामागे उभी राहते माझी कविता

नको अमीरी नको प्रतिष्ठा सोने-नाणे इमला गाडी
दारिद्र्यातही आनंदाने सदा नांदते माझी कविता

दु:ख वेदना आणि वंचना घाव जिव्हारी करती जेव्हा
हळवी होउन मुकेपणाने अश्रू पुसते माझी कविता

त्रस्त होउनी जेव्हा जेव्हा भलतेसलते वदतो काही
शांतपणाने समजावुन मज शपथ घालते माझी कविता

शृंगाराच्या अभिव्यक्तींनी तिला नटवतो कधी कधी मग
चूर होउनी दूर जाउनी गोड लाजते माझी कविता

ठेव ’अगस्ती’ अता भरवसा तिच्यासवे घे आणाभाका
"तुझी दिवाणी मी रे सखया" मला सांगते माझी कविता

*********************************************

कळीत तू अन्‌ फुलात तू

2009-03-22T13:59:00.003+05:30

कळीत तू अन्‌ फुलात तू
सदैव माझ्या मनात तू

भरून आल्या उरात तू
थरारणार्‍या स्वरात तू

कुठे कुठे मी बघू तुला?
नभात तू तारकात तू

वसंत आला, निघून ये
फुले वेचण्या वनात तू

मिळेल मोका पुन्हा कधी?
भिजून घे ना दवात तू

"पहा ’अगस्ती’ ऐक जरा"
"हरेक या स्पंदनात तू"

*************************

येड लागलं

2009-03-22T13:38:00.004+05:30

लोकहो,

आज तुम्हाला येड लावण्याचा विडा उचलून आम्ही लेखन करीत आहोत. आम्ही ठार "येडे" झालोच आहोत, आता तुम्हालाही करतो.

या वेडाचे कारण म्हणजे लवंगलता छंद. हा छंद माणसाला वेड लावणारा आहे.

या छंदाचे नोटेशन असे आहे.

प प प -- =१४ अक्षरे

येथे प म्हणजे पद्मावर्तनी म्हणजे ४ अक्षरे (जातींमध्ये प च्या ८ मात्रा मोजल्या जातात)

तर या छंदात एका ओळीत १४ अक्षरे असतात.

पण लेखनाच्या सोयीसाठी आणि कवितेच्या सौंदर्यासाठी १४ अक्षरांची ओळ दोन भागात विभागून लिहिली जाते.

म्हणजे ८ अक्षरांची पहिली व उर्वरीत ६ अक्षरांची दुसरी.

अशा दोन ओळी एकत्र येऊन २ आणि ४ या ओळींचा यमक.

हा एक अत्यंत गोड व मधुर छंद आहे. एकदा हा अवगत झाला की बरेच लेखन या छंदात होते. कारण हा छंद सुलभ आहे. येथे "खेळायला" वाव आहे.

उदाहरणार्थ या छंदातली कविवर्य ग्रेस यांची ही कविता पहा

पाठीवर बाहुलीच्या
चांदणीचा शर
गोर्‍या मुलीसाठी आला
काळा घोडेस्वार.....

प्राक्तनाच्या घळीमध्ये
पावसाचे पाणी
अंधारात घोड्यालाही
ओळखले कोणी?

पुरूषाच्या पुढे आली
हिला चढे माज
चार बाया मिळूनिया
काढा हिची लाज

न्हाऊनीया केस ओले
दारामंदी आली
खुंटीवर टांगलेली
चोळी चोरी गेली

जोडव्याच्या जोडालाही
डोह घाली धाक
कुंकवाच्या करंड्यात
बाभळीची राख

पाठीमागे उभा त्याचे
दिसेल का रूप?
आरशाच्या शापानेही
आलिंगन पाप

रानझरा ओळखीचा
तहानेची बोली
कात टाकलेला साप
पाचोळ्याच्या खाली

आमची या छंदातली एक कविता अशी

घडणार नाही जे जे
त्याचा नाद सोड
पालवीन फुलते का
वठलेले खोड?

परतुनी येईल का
सुटलेला बाण?
बाहुलीला कधीतरी
येईल का न्हाणं?

घडणार नाही जे जेत्याचा नाद सोड

मेघ येता आषाढाचा
नाचे फक्त मोर
अवसेला दिसते का
कधी चंद्रकोर?

घडणार नाही जे जेत्याचा नाद सोड

मोठेपणा दावण्याची
ज्याला त्याला हाव
बाभळीला मिळतो का
बकुळीचा भाव?

घडणार नाही जे जेत्याचा नाद सोड

नवरीला नवर्‍याचा
सहवास नाही
पारूबाई तरी तुला
नातवाची घाई

घडणार नाही जे जेत्याचा नाद सोड
पालवीने फुलते कावठलेले खोड?

आपला,
(ठार-येडा) धोंडोपंत

पादाकुलक

2009-03-22T13:38:00.003+05:30

पादाकुलक छंद

या छंदाला साध्या सोप्या भाषेत अष्टाक्षरी असे म्हणतात. जरी त्याचे मूळ नाव पादाकुलक असे असले तरी अष्टाक्षरी हेच नाव आता प्रचलित आहे. नावावरूनच छंदाचा बोध होतो.

या छंदात एका चरणात आठ अक्षरे असतात. आणि ४४ अक्षरांचे दोन गण यात कल्पिलेले आहेत. छंद अत्यंत सोपा, सुलभ आणि गोड आहे.

प्रत्येक ओळीत आठ अक्षरे आणि चार ओळींच्या चरणात दुसर्‍या आणि चौथ्या ओळींचा यमक एवढेच या छंदाचे मागणे आहे. अत्यंत गोड, हळवी, प्रेमळ गीते या छंदात लिहिली गेली आहेत.

उदाहरणार्थ,

आपल्या बहिणाबाईंच्या रचना याच छंदात आहेत.

मन वढायं वढायं
उभ्या पिकातलं ढोरं
किती हाकला हाकला
पुन्हा येतं पिकावर

मन मोकाट मोकाट
त्याले ठायी ठायी वाटा
जशा वार्‍यानं चालल्या
पान्यावरल्या रं लाटा

काय लिहिलाय बहिणाबाईंनी. बहिणाबाईंना आमचा दंडवत.

स्वामी मालिका आठवतेय ना???????

माझे मन तुझे झाले
तुझे मन माझे झाले
तुझे प्राण माझे प्राण
उरले ना वेगळाले

काय आहे हे? अष्टाक्षरी आहे रावं

अष्टाक्षरी या छंदातली आमची एक रचना येथे देतो

दृष्टी लागे पैलतीरी
नाही उरली वासना
पुरे झाले जिणे देवा
सोडवा ना दयाघना

किती सोसावे सोसावे
जिवावरचे आघात
मानले मी ज्यांना माझे
त्यांनी केला माझा घात

सभोवती किती दिवे
नाही तयांना गणती
अंधारात विझुनिया
गेली माझीच पणती

दान मागतो मी देवा
तुझ्या कृपेचा जोगवा
पैलतीरी चाललासे
माझ्या पाखरांचा थवा

आपणही हा छंद आत्मसात करून प्रतिभेला न्याय द्यावा या अपेक्षेसह....

आपला,
(अष्टाक्षरी) धोंडोपंत

हुकलेली संधी

2009-03-22T12:21:00.003+05:30

लोकहो,

षडाक्षरी छंदातली आमची ही शृंगारिक कविता पूर्वी एका संकेतस्थळावर प्रसिद्ध झालेली आहे. ज्यांचे सोवळे आड येते, अशा लोकांनी या कवितेच्या वाटेला जाऊ नये.

माध्यान्हीची वेळ जराशी निवांत लाभतो एकांत घरामध्ये

झाली सामसूम आटोपता काम करिती आराम सारेजण

खळ्यामध्ये बैल करिती रवंथ बसुनी निवांत झाडाखाली

गडीमाणसेही खावया भाकरी गेली त्यांच्या घरी नुकतीच

दळ्णकांडणी पडलासे खंड सारे काही थंड अंगणात

चिमण्याही गेल्या आपुल्या खोप्यात राघू पिंजर्‍यात विसावला

मंदसा तेवतो देव्हार्‍यात दीप म्हातारीचा जप चालू असे

पाणी द्यावयाचे करून निमित्त नार गेली आत खोलीमध्ये

आयन्यात बाई पाहे पुन्हा पुन्हा गालावरी खुणा रात्रीच्या त्या

आठवता सारे दूर झाली लाज चमकली वीज देहामध्ये

प्रीतिच्या नागाने मारलासे डंख वासनेचे पंख आभाळात

तारूण्याची बाग बीजही सुपीक चुंबनांचे पीक भरघोस

सोडता ना सुटे कंचुकीची गाठ अवघडे पाठ ऐनवेळी

इतुक्यात आली दारावरी थाप उडे थरकाप लागोलाग

सावरुनी केस घेतला पदर पुसला अधर तळहाती

सुंठ मागायला वंस आल्या दारी खोकते म्हातारी ढसांढसां

सुरू होण्याआधी संपलासे खेळ कशी आली वेळ बाईवरी ?

"नको बाई होऊ अशी तू उदास" सल्ला देई खास सखी तिला

रातच्याला जाग 'त्यांना'ही जागव हौस तू भागव सारी तुझी

बाई ती बिच्चारी करितसे धावा आज तरी देवा पाळी नको

आपला,
(छंदबध्द) धोंडोपंत

भेट एकदा

2009-03-20T14:07:00.001+05:30

विरहाचे जाळती निखारे... भेट एकदा
खुणावती रोजचे किनारे... भेट एकदा

धुंद पौर्णिमा, चंद्र चांदण्या, नटले अंबर
नभातले चल, मोजू तारे... भेट एकदा

पहा ढगांची, दाटी झाली, गगनामध्ये
सोसाट्याचे, आले वारे... भेट एकदा

तुझी आठवण, देउन जाते, हळूच झोका
क्षणात फुलती, गोड शहारे... भेट एकदा

तुझ्याविना हे, असह्य जीवन, एकाकीपण
सांगितले तुज किती प्रकारे... भेट एकदा

किती खुणावू, कसे पुकारू, समजत नाही
कसे न कळती तुला इशारे?... भेट एकदा

"सोसायाचा किती दुरावा असा 'अगस्ती'?"
"सांग पुन्हा भेटशील ना रे?.... भेट एकदा"

तुझ्यासारखा यार मिळाला

2009-03-16T22:44:00.000+05:30

तुझ्यासारखा यार मिळाला
पाठीवरती वार मिळाला

फुले वेचण्यासाठी गेलो
काट्यांचा उपहार मिळाला

कशी कुठे लोपली अस्मिता?
जो तो मज लाचार मिळाला

विठू तुझ्या दरबारामध्ये
बडव्यांना बाजार मिळाला

तुझी व माझी किती वदंता?
प्रश्नांचा भडिमार मिळाला

उभी जिंदगी सरतासरता
आज तुझा होकार मिळाला

तसा एकटा कधीच नव्हतो
दु:खाचा शेजार मिळाला

तुझी वंचना सदैव जपली
हृदयाला आधार मिळाला

नशिबी नव्हता सूर्य माझिया
कायमचा अंधार मिळाला

विझल्यावर तव चिता ’अगस्ती’
राखेतुन अंगार मिळाला

------ अगस्ती

आश्चर्यच ना?

2009-03-14T01:40:00.003+05:30

प्रीतीमधुनी दु:ख मिळावे आश्चर्यच ना?
जीवन कारावास बनावे आश्चर्यच ना?

भरकटलेल्या जीवनात या भेटलीस तू
इंद्रधनू शिशिरात दिसावे आश्चर्यच ना?

भास तुझा वावरतो आहे सतत भोवती
दर्पणातही तुला पहावे आश्चर्यच ना?

किती अघोरी चाल खेळली नियती कर्णा?
लढता लढता चाक रुतावे आश्चर्यच ना?

प्रेतकळा पाझरते बहुधा अंबरातुनी
वसंतातही वृक्ष वठावे आश्चर्यच ना?

गप्प गप्प राहून गडे बघ किती बोललो?
स्पर्शातुन संवाद घडावे आश्चर्यच ना?

"तुझ्यामुळे हे फुलले जीवन पहा ’अगस्ती’"
"अवसेला चांदणे असावे आश्चर्यच ना?

************************************

गूज मनीचे

2009-03-14T01:28:00.002+05:30

स्वप्नामध्ये अवचित माझ्या येउन गेले कुणीतरी
दरवळणारे सूर सभोती छेडुन गेले कुणीतरी

रखरखीत या हृदयाला मग पुन्हा लाभला ओलावा
वर्षावाने मला प्रीतिच्या भिजवुन गेले कुणीतरी

शिशिरामधल्या पानगळीसम उदास जीवन झालेले
चैत्रपालवी माझ्यासाठी फुलवुन गेले कुणीतरी

रात्र सावळी जरी अमेची तरी उजळले अंबर हे
तारा बनुनी स्वयंप्रकाशी चमकुन गेले कुणीतरी

मरगळ सारी निघून जाता विश्व भासले नवे मला
चैतन्याचा सडा सभोती शिंपुन गेले कुणीतरी

कसला दरवळ कसला परिमळ सुगंध भरला चहुकडे
उशागतीला टपोर गजरा विसरुन गेले कुणीतरी

"मी तर केवळ तुझी ’अगस्ती’ अन्‌ तू माझा प्राणसखा"
लाजत लाजत गूज मनीचे सांगुन गेले कुणीतरी

********************************************

प्रीत असू दे

2009-03-13T16:21:00.002+05:30

हृदयामध्ये प्रीत असू दे
ओठांवरती गीत असू दे

आयुष्याच्या डावामध्ये
कधी हार वा जीत असू दे

जीवन व्हावे सुरेल गाणे
सोबतीस संगीत असू दे

कठोर असले जरी बोलणे
शब्दांमध्ये हीत असू दे

असा लाघवी‌ गोड शहारा
रोजच्याच भेटीत असू दे

"नजरा सार्‍या अपुल्यावरती"
"जरा ’अगस्ती’ रीत असू दे"

*************************

आचमन

2009-03-13T16:03:00.003+05:30

सदैव करतो तुझेच चिंतन अन्‌ आराधन सखये
तुझी साधना तुझी प्रार्थना तुलाच वंदन सखये

प्राणप्रतिष्ठा जेव्हापासुन तुझी जाहली हृदयी
हाच ध्यास की नित्य घडावे तुझेच दर्शन सखये

सदासर्वदा योग तुझा अन्‌ तुझीच घडते सेवा
तुझे कारणी देह झिजे मी बनतो चंदन सखये

असे म्हणे की, परस्परांना अंध बनवते प्रीती
ऐक जरासे चल प्रेमाचे घालू अंजन सखये

पावलीस तू नवसाला या होकाराने आता
कृतार्थ होउन, करतो माझे मी अभिनंदन सखये

मंत्रतंत्र अन्‌ व्रतवैकल्ये तुझ्याचसाठी केली
करावया त्याचीच सांगता दे मधुचुंबन सखये

उधाणलेला सागर बघुनी नको घाबरू त्याला
तुझा ’अगस्ती’ करेल आता पुन्हा आचमन सखये

***********************************

कालच्या स्वप्नात माझ्या

2009-03-13T13:57:00.003+05:30

आम्ही फार पूर्वी लिहिलेली ही एक गझल. इतर संकेतस्थळांवर ही यापूर्वी प्रसिद्ध झाली आहे.

कालच्या स्वप्नात माझ्या येउनी गेलास तू
वेदना माझ्या उशाला ठेवुनी गेलास तू

दाह माझ्या अंतरी का होत आहे हा पुन्हा
भंगलेल्या काळजाला जाळुनी गेलास तू

जीवघेणा हा दुरावा हा तुझा परकेपणा
चांदण्यारात्री मला का टाळुनी गेलास तू

काय तो आवेग होता त्या तुझ्या स्पर्शातला
रोमरोमातुन निखारे फुलवुनी गेलास तू

"पौर्णिमा आली ’अगस्ती’ भेट झाल्यावर तुझी
घर तमाने वेढलेले उजळुनी गेलास तू"

****************************************

अंतराय

2009-03-13T13:34:00.003+05:30

लोकहो,

ही एक हलकीफुलकी लाईट गझल. गझल म्हणण्यापेक्षा गझलेच्या फॉर्ममधील एक कविता. आस्वाद घ्या.

अमेरिकेला निघून गेलिस, करून मजला ’बाय-बाय’ तू
"टेक ’अगस्ती’ केअर" म्हणशी, झालिस आता हाय-फाय तू

वास्तव्याने जरी तुझ्या ते नगर शिकागो पावन होइल
जाळू कैसे इथे स्वत:ला सांग तयाचे मज उपाय तू

भेटीगाठी होणे नाही सातसमुद्रापल्याड तू पण
कर "याहू"वर वेबकॅमने भेटायाचा रोज ट्राय तू

करमत नाही, मला जराही, भासे क्षणक्षण युगासारखा
समजत नाही, कशी एकटी, तिथे राहशी मजशिवाय तू

"समीप नसलो, तरी येतसे, हर श्वासाला तुझी आठवण"
"सांग ’अगस्ती’ होइल का रे प्रीतीला या अंतराय तू?"

आपला,
(विरहव्याकूळ) धोंडोपंत

असंभव

2009-03-13T13:05:00.001+05:30

नमस्कार,

आमची एक छंदातली रचना सादर करीत आहोत. शीर्षक आहे असंभव. मतितार्थ इतकाच की ज्या गोष्टी अशक्य आहेत त्याच्या मागे लागू नये.

घडणार नाही जे जे
त्याचा नाद सोड
पालवीने फुलते का
वठलेले खोड?

घडणार नाही जे जे, त्याचा नाद सोड

परतुनी येईल का
सुटलेला बाण?
बाहुलीला कधीतरी
येईल का न्हाणं?

घडणार नाही जे जे, त्याचा नाद सोड

मेघ येता आषाढाचा
नाचे फक्त मोर
अवसेला दिसते का
कधी चंद्रकोर?

घडणार नाही जे जे, त्याचा नाद सोड

मोठेपणा दावण्याची
ज्याला त्याला हाव
बाभळीला मिळतो का
बकुळीचा भाव?

घडणार नाही जे जे, त्याचा नाद सोड

नवरीला नवर्‍याचा
सहवास नाही
पारूबाई तरी तुला
नातवाची घाई

घडणार नाही जे जे, त्याचा नाद सोड
पालवीने फुलते का, वठलेले खोड?

आपला,
(छंदबद्ध) धोंडोपंत

सुस्वागतम्‌

2009-03-13T00:14:00.002+05:30

लोकहो,

धोंडोपंत आपटे यांच्या ललितलेखनाच्या "सांजवेळ" या संस्थळावर तुमचे हार्दिक स्वागत.

"धोंडोपंत उवाच" या ब्लॉगाला लाभलेला वाचकांचा उदंड प्रतिसाद खूप प्रोत्साहन देतो आणि त्या प्रेरणेतून नवीन संकल्पना सुचत जातात.

ललितलेखनासाठी वेगळा ब्लॉग असावा या विचारातून हा "खेळ मांडियेला" आहे. या संस्थळावर मराठी ललितलेखन, काव्य, छंदशास्त्र, गझल इत्यादी विषयांवर लेखन करण्याचा मानस आहे.

तुमच्या आशीर्वादाने तो सिद्धीस जाईल यात काडीमात्र शंका नाही.

तुमच्या आशीर्वादासाठी धोंडोपंत तुमच्यासमोर हात जोडून उभा आहे.

आपला,
(नतमस्तक) धोंडोपंत